της Νικολέττας Παλαιολόγου
Για ένα διάστημα περίπου τριών μηνών ασχολήθηκα πολύ με τη Γάζα, δηλαδή συντόνισα τον αλγόριθμο και τη συνείδησή μου με τα εκεί τεκταινόμενα, γεγονός που σε συνδυασμό με κάποια άλλα θέματα, λίγο έλειψε να με βγάλει off και αναγκάστηκα να πάρω αποστάσεις για να προστατέψω την ψυχοσωματική μου ασφάλεια. Το μεγαλύτερο μέρος του σοκ και του θυμού μου οφειλόταν στον κλονισμό της πεποίθησης πως δεν θα ξαναβλέπαμε στον κόσμο τέτοιες φρικαλεότητες, κυριολεκτικά μπροστά στα μάτια μας, πως δεν θα επέτρεπε η παγκόσμια κοινότητα να διαπραχθούν πάλι εγκλήματα κατά του ανθρώπου. Αφέλεια; Ψευδαισθήσεις που ανέθρεψε ο δυτικός κόσμος μεταπολεμικά; Το θέμα είναι πως οι πεποιθήσεις αυτές συγκρούστηκαν με την πραγματικότητα προκαλώντας ένα δυνατό υπαρξιακό ταρακούνημα και μια βουτιά σε πιο βαθιά νερά.
Τα διαβάσματα της περιόδου σιγοντάριζαν τις εσωτερικές διαδρομές με αποκορύφωμα το βιβλίο του Βίκτορ Φρανκλ «Το νόημα της Ζωής» στο οποίο ο συγγραφέας και ψυχίατρος, επιζήσας του Ολοκαυτώματος περιγράφει την προσωπική του εμπειρία στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, για να φτάσει στην υπαρξιακή θεωρητική του προσέγγιση σχετικά με την αναζήτηση του νοήματος στη ζωή και τη διαμόρφωση μια στάσης κατάφασης απέναντί της, παρά τις όποιες συνθήκες. Δεν θα υπεισέλθω εδώ στην θεωρία του αλλά θα μείνω στο ανησυχαστικό παράδειγμα για το ανθρώπινο είδος που συνιστά το Ολοκαύτωμα και που ο ίδιος ο Φρανκλ κάπου αναφέρει πως τουλάχιστον μετά από αυτό το απώτατο σύνορο βαναυσότητας γνωρίζουμε αν μη τι άλλο πού είμαστε ικανοί να φτάσουμε και τι δεν πρέπει να επαναλάβουμε.
Ο αφανισμός και το μαρτύριο στην Γάζα είναι από τα πράγματα που δεν έπρεπε να επαναληφθούν. Όχι μόνο για λόγους στοιχειώδους ηθικής τάξης ή χάριν ενός αξιακού οικοδομήματος που στήθηκε προοδευτικά μετά τον Β’ ΠΠ αλλά και γιατί η προκεχωρημένη, μετεξελιγμένη εκδοχή του ειρηνικού μοντέλου στο πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα καθιστά τον πολεμικό σπαραγμό κάτι αλλότριο, άηθες, παρωχημένο.
Είναι αδιανόητο να έχουμε αναπτύξει στις δυτικές κοινωνίες τις πιο λεπτές ευαισθησίες για τα ατομικά δικαιώματα ή τα δικαιώματα των ζώων, να μας απασχολούν εντατικά οι έννοιες του πόνου και του τραύματος και δίπλα μας να δολοφονούνται παιδιά κατά χιλιάδες, ο πόνος και το τραύμα να έχουν πάρει δυσθεώρητες διαστάσεις. Δίπλα μας, για την ακρίβεια στην πίσω πλευρά του τεχνητού παραπετάσματος που έχει μετατρέψει την Λωρίδα της Γάζας σε ένα τεράστιο στρατόπεδο συγκέντρωσης και τη Δύση σε μια αχανή «ζώνη ενδιαφέροντος» ικανή μεν να συγκλονίζεται από την ομώνυμη ταινία, απρόθυμη όμως να αναγνωρίσει τα βάσανα και υποκριτικά αποστασιοποιημένη από την κόλαση των Παλαιστινίων.
Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τις αλά καρτ ευαισθησίες και την ένοχη αφωνία μας (διπλά ένοχη στην περίπτωση των πολιτικών και της διανόησης). Είμαστε πια πολύ καλά υποψιασμένοι για τη φύση του κακού και του ολοκληρωτισμού, κουβαλάμε στις αποσκευές μας ιδέες, καλλιτεχνική δημιουργία, κατακτήσεις σκέψης ενός δραματικού αιώνα που τα έδειξε αυτά τα πράγματα και έχουμε διανύσει σημαντικό έδαφος πολιτισμικά, διανοητικά, επιστημολογικά, έτσι ώστε οι στάσεις μας απέναντι στην προστασία και το σεβασμό της ανθρώπινης ζωής, να έχουν μετατοπιστεί σε σχέση με άλλες εποχές του ανθρώπου.
Για αυτό και τα εγκλήματα πολέμου - προσωπικά θα έλεγα ο ίδιος ο πόλεμος - οι θηριωδίες και η βαρβαρότητα αποτελούν υποχώρηση του πολιτισμού συνολικά, καταστάσεις μη αποδεκτές, που θα πρέπει να εκλείψουν στη νέα εποχή, να ριχτούν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας και να βγαίνουν από εκεί μόνο ως απολιθώματα του παρελθόντος. Πρέπει η μεταπολεμική υπόσχεση να τηρηθεί και το ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ να σημάνει πραγματικά ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ.
