Σκηνοθεσία: Τάκης Κανελλόπουλος (1962)
[παρουσίαση: Παναγιώτης Χαλούλος]
Μεταξύ πολλών αξιόλογων ελληνικών ταινιών, στην ενότητα «Παλιός Ελληνικός Κινηματογράφος», παρουσιάζεται για ελεύθερη προβολή στην πλατφόρμα ertflix η σημαντική ταινία «Ουρανός» (1962) του Τάκη Κανελλόπουλου, που αναφέρεται στον ελληνοϊταλικό πόλεμο και είναι μια ευκαιρία να τη δούμε αυτές τις μέρες που γιορτάζουμε το έπος του 1940.
Το σενάριο είναι συνεργασία του σκηνοθέτη μαζί με τον Γιώργο Κιτσόπουλο και είναι βασισμένο σε αφηγήσεις ανθρώπων που έζησαν τον πόλεμο.
Ένας έρωτας γεννιέται για ένα νεαρό ζευγάρι, ο πόλεμος θα χωρίσει βίαια τους ανθρώπους, ζευγάρια (ένα τρυφερό ερωτικό φιλί, που ίσως είναι το τελευταίο...), γονείς από τα παιδιά, αδέρφια και φίλους! Παρακολουθούμε τη διαδρομή μιας παρέας, ένας δάσκαλος, ένας ταχυδρόμος, ο Γιάγκος, ο Στράτος χωρίζονται σε διαφορετικές στρατιωτικές μονάδες στο μέτωπο.
Σκηνές από ντοκιμαντέρ, οπτικοακουστικά πλάνα, αυθεντικά κινηματογραφικά στιγμιότυπα από την κήρυξη του πολέμου και την ενθουσιώδη κατευόδωση των επιστρατευμένων που φεύγουν για το μέτωπο, τις μάχες στα βουνά της Αλβανίας, δένονται πολύ καλά μονταρισμένα με δραματοποιημένα επεισόδια, αναγνώσεις επιστολών των φαντάρων από το μέτωπο, πλάνα με τις αβάσταχτες δυσκολίες πάνω στα χιονισμένα βουνά με τα κρυοπαγήματα, αλλά και την αποφασιστικότητα και το μεγαλείο της νίκης με τη θριαμβευτική είσοδο του στρατού μας στα ελληνικά χωριά της της βόρειας Ηπείρου. Και, παρά τη νίκη στο αλβανικό μέτωπο, την πίκρα των νικητών που επιστρέφουν με τα πόδια, εγκαταλείποντας τις απελευθερωμένες περιοχές, όταν κατέρρευσε το άλλο μέτωπο υπό την πίεση των γερμανικών στρατευμάτων στο βορρά και την επαίσχυντη συνθηκολόγηση. Και η απόγνωση του στρατιώτη: «Δεν πάω πουθενά, γιατί; αφού νικήσαμε!...», συναισθηματικά και τραγικά φορτισμένη σκηνή!... Το να υποχωρείς χωρίς να έχεις ηττηθεί στο δικό σου πεδίο μάχης δημιούργησε ένα πρωτοφανές αίσθημα αδικίας και ματαιότητας. Η σφαίρα, η δική του σφαίρα, η λύση του μαρτυρίου της απόγνωσης!...
Ανάμεσα στους ηθοποιούς που συμμετέχουν αναγνωρίζουμε πολύ γνωστά και αγαπημένα πρόσωπα του παλιού ελληνικού κινηματογράφου: Φαίδων Γεωργίτσης, Ελένη Ζαφειρίου, Νίκη Τριανταφυλλίδη, Κώστας Καραγιώργης, Νίκος Τσαχιρίδης, Κώστας Μεσσάρης και ο Σταύρος Τορνές (ο μετέπειτα σπουδαίος δημιουργός και σκηνοθέτης). Η υποβλητική μουσική είναι του Αργύρη Κουνάδη, ακούγονται και αποσπάσματα από τα εμβληματικά τραγούδια εποχής της Σοφίας Βέμπο, από τη φωνή της ή από στρατιώτες που τραγουδούν σαν πένθιμο τραγούδι «Κορόιδο Μουσολίνι» εξουθενωμένοι, ως ένας υπαινιγμός κατά του πολέμου, ανεξάρτητα από τη νίκη ή την ήττα!... Κι ένα γερμανικό τραγούδι θριάμβου να ακούγεται σαν εφιάλτης, ενώ στην οθόνη βλέπουμε τους κουρασμένους νικητές απογοητευμένους!...
Η ταινία με τον τίτλο «Ουρανός» του Τάκη Κανελλόπουλου, για τον ένδοξο πόλεμο κάτω από τον ουρανό της Αλβανίας, ένα ουρανό που στεφάνωσε τη νίκη, είναι μια εξαιρετική ταινία νεορεαλισμού. Προβλήθηκε στα φεστιβάλ των Καννών, του Βερολίνου και της Νάπολης, το 1963, αποσπώντας θετικά σχόλια από τους κριτικούς, ενώ τιμήθηκε με το Αργυρό Βραβείο (Αργυρή Σειρήνα) στη Νάπολη.
Η ταινία ξεχωρίζει για την άριστη (ασπρόμαυρη) ντοκιμαντερίστικη και ταυτόχρονα ποιητική φωτογραφία (διεύθυνση φωτογραφίας από τους Γρηγόρη Δανάλη και Giovanni Variano), αλλά και για την ιδιαίτερη αισθητική και για τη σκηνοθετική της αρτιότητα. Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν σε πραγματικούς, φυσικούς χώρους της Δυτικής Μακεδονίας, στα ορεινά του νομού Κοζάνης, αλλά και σε ορεινές περιοχές του νομού Καστοριάς, σε τοπία με παγωμένο και τραχύ περιβάλλον, που ταίριαξε με την ψυχολογία και τα συναισθήματα των ηρώων, ενισχύοντας έτσι τη δραματικότητα, σε συνδυασμό με τις αφηγήσεις μαρτυριών, που ακούγονται ως ηχητικά ντοκουμέντα.
Στην Ελλάδα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (1962) βραβεύτηκε για τη φωτογραφία, επίσης για τη φωτογραφία από την Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου, ενώ κέρδισε το Κρατικό Βραβείο Σκηνοθεσίας και Παραγωγής το 1964.
