Σκηνοθεσία: Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος
[Παρουσίαση: Παναγιώτης Χαλούλος]
Μια πολύ ενδιαφέρουσα ταινία ντοκιμαντέρ, που παρουσιάστηκε στο 28ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης 2026· μια ταινία που πραγματοποίησε ο σκηνοθέτης Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος για το μεγάλο τεχνικό έργο της εκτροπής του Αχελώου ποταμού.
Ο σκηνοθέτης με το κινηματογραφικό συνεργείο επισκέπτεται τη γιαγιά του στο πατρικό χωριό του, στο Αρματολικό Τρικάλων σε μεγάλο υψόμετρο στην Πίνδο. Η γιαγιά, που μένει μόνη στο χωριό, θυμάται και αφηγείται γεγονότα από τις μέρες τις παλιές. Κάποια αστεία γεγονότα από τη ζωή της κάνουν τα μέλη του συνεργείου να γελούν καλόκαρδα, όταν για παράδειγμα με πολλή παραστατικότητα αναφέρεται στην πρώτη εμπειρία της από κινηματογράφο στα νιάτα της, που σηκώθηκε από τη θέση της να βγάλει από τη θάλασσα μια κοπέλα, που νόμισε ότι κινδυνεύει, αφού θεώρησε την προβολή στην οθόνη ως πραγματικότητα! Τα θυμάται και γελάει και η ίδια!... Και άλλες φορές θυμάται την άχαρη και φτωχική ζωή της, όταν μικρή κοπέλα, η μεγαλύτερη από επτά αδελφές, την πάντρεψαν, τα χρόνια της Κατοχής και το σπίτι που τους έκαψαν οι Γερμανοί, μαζί με άλλα 80 περίπου, τα 6 χρόνια δύσκολης διαμονής σε καλύβι και οι βροχές να το πλημμυρίζουν και μετά ο αδελφοκτόνος εμφύλιος!...
Το ντοκιμαντέρ είναι αφιερωμένο στη μνήμη του πατέρα του σκηνοθέτη. Πονάει η γιαγιά, όταν θυμάται το γιο της, Γεώργιο Κουτσιαμπασάκο, που σκοτώθηκε σε εργατικό δυστύχημα στα έργα για την εκτροπή του Αχελώου. «Το θεμέλιωσα εγώ το φράγμα, με το γιο μου!» λέει η καημένη γιαγιά! «Σκοτώθηκε ο γιος μου! Έπεσε ατύχημα το εβδομήντα. Εγώ το πρωτοθεμέλιωσα το φράγμα!» Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, κατά την οποία, για να στεριώσει ένα μεγάλο έργο (όπως και το γεφύρι της Άρτας) πρέπει στα θεμέλιά του άνθρωπος να θυσιαστεί. «Γιούσκι μου, γλυκιέ!», αναφωνεί με λυγμούς η χαροκαμένη μάνα ατενίζοντας από το μισοτελειωμένο φράγμα ψηλά το πληγωμένο βουνό και τον ποταμό στην κοίτη του!...
Αναφέρονται αντικρουόμενες απόψεις για το φράγμα και την εκτροπή του Αχελώου ή Ασπροπόταμου, όπως τον ονομάζουν στην περιοχή, ότι το μεγάλο αυτό τεχνικό έργο δεν σέβεται τη φύση και μια μέρα εκείνη θα εκδικηθεί ή αντιθέτως το έργο θα είναι πηγή πλούτου και αφθονίας για τον θεσσαλικό κάμπο – αναφορά στο κέρας της Αμάλθειας που έδωσε ο μυθικός θεός-ποταμός Αχελώος στον Ηρακλή. Πού να ’ναι, άραγε, η αλήθεια; Αναρωτιέται ο αφηγητής, ενώ βλέπουμε τις εργασίες των συνεργείων για το φραγμα!... Το μισό Αρματολικό και το διπλανό χωριό Μεσοχώρα με το τέλος των εργασιών θα πλημμυρίσουν και οι κάτοικοι πρέπει να μετοικήσουν. Άλλη μια φορά θα χάσουν τα σπίτια και την συνηθισμένη ζωή τους η γιαγιά και οι υπόλοιποι ντόπιοι!...
Η εκτροπή του Αχελώου είναι ένα πολύχρονο, αμφιλεγόμενο έργο για τη μεταφορά υδάτων προς τη Θεσσαλία, με σκοπό την άρδευση και την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, που επανέρχεται παρά τις 5-6 ακυρωτικές αποφάσεις του ΣτΕ για περιβαλλοντικούς λόγους. Πρόκειται για ένα «φαραωνικό» έργο που έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό περίπου 40%. Η νέα δίκη για την επαναφορά των έργων έχει οριστεί για την 1η Απριλίου 2026. Το έργο έχει πολύ υψηλό κόστος, το οποίο αναμένεται να επιβαρύνει τους Θεσσαλούς αγρότες. Περιβαλλοντικές οργανώσεις, όπως το WWF, προειδοποιούν για τεράστιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και ασυμβατότητα με την Κοινή Γεωργική Πολιτική. Υπάρχουν προτάσεις για βιώσιμες πρακτικές άρδευσης και εξοικονόμηση νερού αντί της εκτροπής.
Τα κείμενα που ακούγονται στο ντοκιμαντέρ είναι από εκθέσεις μαθητών δημοτικού και γυμνασίου των χωριών Αρματολικού και Μεσοχωρίου. Η ταινία διανθίζεται με μουσική και τραγούδια παραδοσιακά, μεταξύ των οποίων το «Μοιρολόι με γυρίσματα» του Πετρολούκα Χαλκιά.
