Η γυναίκα που έζησε δυο φορές
Το φιλμ ξεκινά με ένα ιλιγγιώδες ζενερίκ του Saoul Bass: βλέπουμε μια γυναίκα ,το μάτι της και μια σπειροειδή τροχιά που ξεκινά από την κόρη του ματιού της προκαλώντας μας ίλιγγο. Με αυτόν τον καθαρά κινηματογραφικό τρόπο ο Hitchcock μας εισάγει στη θεμελιώδη ψυχαναλυτική σκηνή του φιλμ : ο αστυνομικός ντετέκτιβ Σκότι(James Stewart), λόγω της υψοφοβίας του, προκαλεί άθελα του τον θάνατο ενός συναδέλφου του. Έτσι ο Σκότι είναι ήδη φορτωμένος με την καθιερωμένη χιτσκοκική «ενοχή» ,γλιστρώντας σταδιακά μέσα σε ένα κόσμο, χωρίς σαφή στηρίγματα, κάπου ανάμεσα στο πραγματικό και στο όνειρο, στη ζωή και στο θάνατο.
Ο ευάλωτος Σκότι παρασύρεται από τον παλιό φίλο του Γκάβιν(Tom Helmore), που γνωρίζει την αναπηρία του, για να παρακολουθήσει μια πανέμορφη γυναίκα, την Μάντλεν (Kim Novak) που τείνει προς την αυτοκτονία. Ο Σκότι αρχικά αρνείται αλλά όταν την βλέπει ερωτεύεται αμέσως την εικόνα της και αναλαμβάνει την υπόθεση.
Οι εικόνες των παρακολουθήσεων διαθέτουν ρευστότητα, μουσικό ρυθμό που εναρμονίζεται με τα υποβλητικά χρώματα του τοπίου του Σαν Φρανσίσκο και ένα πρωτόγνωρο -για Hitchcock- λυρισμό . 0 βαθιά καταθλιπτικός Σκότι σταδιακά βυθίζεται σε ένα ονειρικό σύμπαν ,ερωτεύεται το ανεκπλήρωτο. Σχόλιο για το ίδιο το σινεμά; Και ο θεατής εισέρχεται στον κατασκευασμένο κόσμο της ταινίας , ταυτίζεται με τους ήρωες της, ερωτεύεται τα πρόσωπα που σχηματοποιεί το φευγαλέο φως πάνω στην οθόνη.
Η Ματζ (Barbara Bel Geddes) ,στενή φίλη και πρώην μνηστή του Σκότι ,τον βοηθά να διαχειριστεί τον φόβο του, αν και χωρίς αποτέλεσμα. Ο Σκότι τυφλωμένος από το εκτυφλωτικό όνειρο της Μάντλεν δεν αντιλαμβάνεται τον λυτρωτικό έρωτα που του προσφέρει αυτή η αφοσιωμένη και γήινη γυναίκα.
Μετά την ‘’αυτοκτονία’’ της Μάντλεν, ο Σκότι αναζητά και τελικά τυχαία συναντά τη πανομοιότυπη , αλλά μελαχρινή και καθημερινή Τζούντι .Επίμονα της ζητά να μεταμορφωθεί σε Μάντλεν. Αυτή διστακτικά δέχεται. Μια υπάλληλος μπουτίκ παρατηρεί σωστά, "Ο κύριος φαίνεται να ξέρει τι θέλει."
Όταν γίνεται η ολική μεταμόρφωση της Τζούντι σε Μάντλεν το δωμάτιο πλημμυρίζει από ένα παραισθησιογόνο πράσινο φως. Η κάμερα του Hitchcock περιστρέφεται γύρω από το αγκαλιασμένο ζευγάρι ,το περιβάλλον διαλύεται και ανασυντίθεται στο παρελθόν .Ο Σκότι είναι παντοτινά δέσμιος των αναμνήσεων του για μια φανταστική αγάπη ,για μια νεκρή ή ανύπαρκτη γυναίκα. Ο φετιχισμός των Σκότι- Hitchcock (μήπως και του θεατή;) καθηλώνει. 0 Hitchcock μας αποδεικνύει ότι οι άνδρες διαλέγουν την απόμακρη παρά την προσιτή γυναίκα, το άυλο παρά το απτό .
Σε μια δραματουργικά συγκλονιστική σκηνή ο εξαπατημένος Σκότι εγκαλεί την Τζούντι-Μάντλεν :«Σε εκπαίδευε; Σου έκανε πρόβες; Σου έλεγε τι να κάνεις και τι να πεις;» Αυτή η κραυγή από μια πληγωμένη καρδιά ταυτίζει απόλυτα τον θεατή με τον Σκότι .Μεγαλοφυής η αντίφαση :ένας άντρας ερωτεύτηκε μια γυναίκα που δεν υπήρξε ποτέ και τώρα μιλά με σκληρά λόγια εναντίον της πραγματικής γυναίκας που τον αγάπησε. Και ο Σκότι- Hitchcock-θεατής, προτιμώντας την φαντασιακή από την πραγματική γυναίκα που στέκεται μπροστά του, χάνει τελικά και τις δύο.
Το “Vertigo “ είναι ένα ψυχολογικό θρίλερ ,δηλαδή ανήκει στο κατεξοχήν Χιτσκοκικό είδος ταινιών. Ο θεματικός πυρήνας του φιλμ είναι η αυτοκαταστροφή που είναι συνυφασμένη με την εμμονή .Ο τίτλος συνδέεται με το φόβο του Σκότι για τα ύψη ,μια μεταφορά για τον φόβο του να ενηλικιωθεί και να αφεθεί στον έρωτα.
Στις καταβολές της ταινίας υπάρχουν αρκετές δυαδικές συνθέσεις : ξανθιά-μελαχρινή γυναίκα ,καλός αστυνομικός- επιπόλαιος ντετέκτιβ, αλήθεια-φαντασίωση, αθωότητα –ενοχή, αγάπη- νοσηρός φετιχισμός, το «είναι» και το «φαίνεσθαι». Η χριστιανική ηθικολογία του καθολικού Hitchcock είναι μια σημαντική παράμετρος της ταινίας: ο Σκότι ήταν αστυνομικός, υπηρέτης των δυνάμεων του Καλού αλλά παρασύρεται από την ερωτική του επιθυμία για την πανέμορφη ξανθιά και γίνεται όργανο των δυνάμεων του Κακού.
Ο Hitchcock επέλεξε τον James Stewart ως πρωταγωνιστή επειδή διαθέτει κάτι ευαίσθητο και εύθραυστο που είναι πιο κοντά στον καθημερινό άνθρωπο, διευκολύνοντας την ταύτιση με τον θεατή. Η Kim Novak, που υποδύεται την Μάντλεν είναι η χαρακτηριστική χιτσκοκική «ξανθιά»: ψυχρή ,που αποπνέει κάτι απόκοσμο και πεισιθάνατο ,ενώ κρύβει έναν έντονο υπόγειο ερωτισμό .Ο μισογύνης Hitchcock την ταπεινώνει ,την εκθέτει σε κίνδυνο , την ‘’σκοτώνει’’.
Το εξαίσιο score του Bernard Herrmann βασισμένο σε μια στοιχειωτική ακολουθία γεμάτη μυστήριο ,ερωτισμό και μελαγχολία ,εκφράζει την ιλιγγιώδη κατάδυση του Σκότι στην φαντασίωση και στην ενοχή. Τα μουντά χρώματα της ατμοσφαιρικής φωτογραφίας του Robert Burks μας μεταδίδουν τον πένθιμο ρομαντισμό της ταινίας .
Ο Hitchcock θεωρούσε το «Vertigo» το προσωπικό του ‘’magnum opus’’ , ένα φιλμ που εκτός από τα αυτοβιογραφικά του ίχνη, είναι μια κινηματογραφική εμπειρία ασύγκριτης δραματικής εμπλοκής και υπνωτικής κινηματογραφίας. Οι χαρακτήρες του είναι ουσιώδεις, και όμως υπάρχουν σε έναν τρομακτικό εφιάλτη μιας αντιφατικής, βαθιά τραγικής δυαδικότητας. Είναι ένα φιλμ τέλεια αρθρωμένο, με μια περίπλοκη ιστορία που λειτουργεί σε πρώτο επίπεδο σαν ένα συναρπαστικό θρίλερ αλλά σε δεύτερη ανάγνωση βυθίζεται στον χώρο της ψυχανάλυσης .