(Ιράν-Γαλλία-Λουξεμβούργο, 2025, 102΄) - Σκηνοθεσία-σενάριο: Τζαφάρ Παναχί
[Παρουσίαση: Παναγιώτης Χαλούλος]
Βρισκόμαστε στο Ιράν, μια χώρα που είναι γνωστή για το καταπιεστικό καθεστώς που ισχύει εκεί.
Οι πρώτες σκηνές διαδραματίζονται μέσα στη νύχτα. Ίσως δεν έχει καμιά σημασία αυτό, αλλά προσωπικά μού φαίνεται ως συμβολισμός της μαύρης πολιτικής και κοινωνικής κατάστασης που επικρατεί στο Ιράν, μια πνιγηρή ατμόσφαιρα για τον ταλαίπωρο λαό, που με την Επανάσταση (μαζικό λαϊκό κίνημα 1978-79) για την ανατροπή του καθεστώτος της μοναρχίας του Σάχη, που παρά τον εκσυγχρονισμό (όπως π.χ. η παραχώρηση δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες) και την οικονομική ανάπτυξη που είχε επιτύχει, δεν κατάφερε να κερδίσει τη λαϊκή υποστήριξη, αφού τις ανώτερες κοινωνικές τάξεις μόνο ωφέλησε, καταλήγοντας σε αυταρχικό καθεστώς. Με την Επανάσταση ο λαός περίμενε ελευθερία, αλλά το νέο καθεστώς με την επιβολή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, το πρώτο θεοκρατικό κράτος στον σύγχρονο κόσμο, αποδείχθηκε πιο σκληρό και ανελεύθερο σύστημα. Όσοι κατηγορούνται ως αντίπαλοι του καθεστώτος, αντιστασιακοί, φυλακίζονται και κατά παράβαση της αρχής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βασανίζονται απάνθρωπα.
Αυτό το καθεστώς καταγγέλλει η ταινία «Ένα απλό ατύχημα» του Ιρανού Τζαφάρ Παναχί, ο οποίος και ο ίδιος έχει υποστεί λογοκρισία για τις ταινίες του, που απαγορεύεται η προβολή τους στη χώρα του, διώξεις και φυλάκιση δύο φορές, έχει κάνει απεργία πείνας, έχει αναγκαστεί να πουλήσει το σπίτι του για να πληρώσει την εγγύηση, επί χρόνια δεν του επιτρεπόταν να ταξιδέψει, του έχει απαγορευτεί να γυρίζει ταινίες και διακίνησε την ταινία του «This Is Not a Film» το 2011 βγάζοντάς τη λαθραία από το Ιράν σε ένα USB και προβλήθηκε στις Κάννες.
Εντύπωση προκαλεί ότι στην παρούσα ταινία του, η οποία γυρίστηκε κρυφά από τις αρχές του Ιράν μετά την αποφυλάκισή του το 2023, οι γυναίκες εμφανίζονται χωρίς μαντίλα στο κεφάλι (μια φορά μόνο η φωτογράφος για να μιλήσει με αστυνομικούς) και αυτό ως αντίδραση στην καταπίεση της γυναίκας. Ας θυμηθούμε εδώ τον θάνατο της 22χρονης κουρδικής καταγωγής Μαχσά Αμίνι, η οποία συνελήφθη από την αστυνομία ηθικής το 2022, επειδή δεν φορούσε μαντίλα, και την εξέγερση που ακολούθησε.
Ένα νυχτερινό ταξίδι, λοιπόν, ενός ζευγαριού με τη μικρή τους κόρη, ένα ατύχημα που τους συνέβη και μια βλάβη που ακινητοποίησε το αυτοκίνητό τους. Κάποιος προσφέρεται να βοηθήσει στην αποκατάσταση της βλάβης. Ο συνεργάτης του Βαχίντ θα αναγνωρίσει, από τον ήχο του ξύλινου ποδιού του, πως ο οδηγός ήταν ο δεσμοφύλακας και βασανιστής του στη φυλακή. Και αρχίζει η παρακολούθηση και η απαγωγή του με σκοπό να τον τιμωρήσει για όσα υπέφερε ο ίδιος και οι πολιτικοί συγκρατούμενοί του. Εκείνος όμως, προκειμένου να γλιτώσει τη ζωή του, θα του δημιουργήσει αμφιβολίες αν έχει συλλάβει το σωστό πρόσωπο και ζητώντας ο Βαχίντ τη συνδρομή παλιών συγκρατούμενων θα συγκροτηθεί μια ομάδα, μεταξύ των οποίων και μια κοπέλα ντυμένη με νυφικό για τον επικείμενο γάμο της, μαζί με τον γαμπρό, που δεν έχει σχέση με το εφιαλτικό παρελθόν της μέλλουσας συζύγου. Όλοι μαζί θα αναζητούν, εν μέσω διαφωνιών, τρόπο (εξωθεσμικό) να αποδώσουν δικαιοσύνη με την τιμωρία του. Διαδραματίζονται σκηνές από κωμικές τρόπον τινά, με την εικόνα του γαμπρού ντυμένου επίσημα και της νύφης να περιφέρεται, να τρέχει, να σέρνεται με το νυφικό στο έδαφος διαπληκτιζόμενη με τους άλλους, μέχρι σκληρές!…
Το ζήτημα που προκύπτει είναι το δίλημμα αν είναι ηθικό και θεμιτό να εξομοιωθούν με τον αχρείο συνεργάτη του συστήματος τιμωρώντας τον με θανάτωση. Η ανθρωπιά έρχεται αντιμέτωπη με το τερατώδες πρόσωπο του συστήματος και των εκπροσώπων του. Είναι ηθικό να δημιουργήσουν και αυτοί μια δυστυχία σε μια οικογένεια, όπως τόσους πολίτες με τις οικογένειές τους εκδικείται το απηνές ισλαμικό καθεστώς της μισαλλοδοξίας;
Τα ηθικά διλήμματα των ηρώων και απρόβλεπτες καταστάσεις θα τους φέρουν σε μια σουρεαλιστική ανθρωπιστική συμπεριφορά προς την οικογένεια του βασανιστή που κρατούν δέσμιο!
Ποια λύση θα επιλέξουν τελικά για την τιμωρία του παλιού τους δεσμοφύλακα-ανακριτή-βασανιστή; Ποια θα είναι η στάση εκείνου, όταν βρίσκεται στη θέση των κρατούμενων που ανέκρινε προσβάλλοντάς τους χυδαία και βασανίζοντάς τους και μπροστά στο ενδεχόμενο να τον εκτελέσουν;…
Η ταινία τελειώνει με μια σκηνή που δηλώνει ότι οι τραυματικές εμπειρίες των αδικημένων από το απάνθρωπο ανελεύθερο πολιτικό σύστημα δεν θα διαγραφούν από τη μνήμη των θυμάτων του, τα ψυχικά τραύματα θα είναι παρόντα μέχρι το τέλος της ζωής τους είτε μείνουν ατιμώρητοι οι θύτες τους είτε τιμωρηθούν ίσως και με την εσχάτη τιμωρία!...
Πρόκειται για ένα βαθιά ανθρώπινο δράμα αριστοτεχνικά δομημένο που κρατά το θεατή σε διαρκή ένταση, με μεταπτώσεις συναισθημάτων, ένα πολιτικό θρίλερ χωρίς συνθήματα, αλλά μια φωνή διαμαρτυρίας και μια πράξη αντίστασης με αγωνία και τον προβληματισμό αν υπάρχει ελπίδα αυτός ο κόσμος της πατρίδας του σκηνοθέτη να λυτρωθεί κάποτε από την απελπισία, αν κάθε κοινωνία μπορεί να βρει το δρόμο της ελευθερίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ευτυχίας!...
Η ταινία «Ένα Απλό Ατύχημα» τιμήθηκε με το βραβείο «Χρυσός Φοίνικας» στο Φεστιβάλ Καννών.