ελληνικός τίτλος: Η παράσταση του Σινγκ Σινγκ (2023) Σκηνοθεσία: Greg Kwedar
[παρουσίαση: Παναγιώτης Χαλούλος]
«Παιδιά, γίνεστε ηθοποιοί. Ανοίγεστε στους άλλους, γίνεστε πιο ευάλωτοι. Σπάνιο αυτό για άντρες!» κρίνει ο σκηνοθέτης Brent Buell* (Paul Raci) απευθυνόμενος στα μέλη της θεατρικής ομάδας ποινικών κρατούμενων στις φυλακές υψίστης ασφαλείας Sing Sing. Πόσο σημαντική αλλαγή συμπεριφοράς είναι αυτή, όταν διαπιστώνεται για άτομα καταδικασμένα για σκληρές ή πολύ σκληρές πράξεις (ναρκωτικά, ληστείες, συμμορίες, έγκλημα) στο παρελθόν της ζωής τους! Και εύκολο δεν ήταν για κάποιους, στις πρόβες μικροπαρεξηγήσεις, που άλλες στιγμές, στο προαύλιο της φυλακής για παράδειγμα, ίσως θα προκαλούσαν μεγάλο κακό μεταξύ τους, αντιμετωπίζονται με αποτελεσματικότητα με την κατευναστική παρέμβαση μελών της ομάδας, που έχουν κατανοήσει ότι η προηγούμενη ζωή τους ήταν αντικοινωνική και απάνθρωπη!... «Έχω βρεθεί κι εγώ στην απομόνωση», παρεμβαίνει ένας συγκρατούμενος, «κυριευμένος από την οργή μου. Ώσπου ένα πρωί, στο πρωινό, ένας έκοψε το λαιμό εκείνου που καθόταν απέναντί μου. Κι εμείς καθόμασταν με το αίμα να τρέχει στα ρούχα και στα πρόσωπά μας σαν να μην τρέχει τίποτα!... Είμαστε εδώ, για να βρούμε πάλι την ανθρωπιά μας»
Στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Sing Sing της πολιτείας της Νέας Υόρκης των Η.Π.Α., όπως και σε άλλα, από το 1996 εφαρμόζεται το πρόγραμμα RTA (Rehabilitation Through the Arts / Αποκατάσταση μέσω των Τεχνών) με εισηγήτρια την Katherine Vockins και στόχο “Reimagining Myself” («Επαναπροσδιορίζοντας τον εαυτό μου»). Και φαίνεται να αποδίδει καρπούς, αφού μελέτες (2003 και 2010, συνεργασία του Τμήματος Σωφρονιστικών Υπηρεσιών της Νέας Υόρκης με το Κολλέγιο Ποινικής Δικαιοσύνης John Jay και το SUNY Purchase αντίστοιχα) σχετικά με την αποτελεσματικότητα του προγράμματος έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες στο RTA είχαν λιγότερες παραβάσεις και βελτιωμένη συμπεριφορά, που βοηθούσε στην ομαλή επανένταξή τους στην κοινωνία μετά την αποφυλάκιση.
Ο καταπληκτικός Colman Domingo υποδύεται έναν υπαρκτό ήρωα, τον Τζον “Divine G” Γουίτφιλντ, συγγραφέα θεατρικών κειμένων, που εκτίει ποινή από λάθος δικαστική απόφαση για έγκλημα που δεν έχει διαπράξει, ενώ κάποιοι πραγματικά κρατούμενοι υποδυόμενοι τον ίδιο τους εαυτό λαμβάνουν μέρος ως εθελοντές ερασιτέχνες στην ταινία και στη θεατρική παράσταση που, κατά το σενάριο, ετοιμάζει η ομάδα μέσα στις φυλακές. Η απογοήτευση θα καταλάβει τον “Divine G”, όταν η Επιτροπή που εξετάζει αίτησή του για μείωση της ποινής του δεν εκτιμά θετικά την πολύχρονη συμμετοχή του στις θεατρικές ομάδες, ενώ επιπλέον το αποδεικτικό στοιχείο για τη μη ενοχή του για νομικίστικους λόγους δεν είναι δυνατό να ληφθεί υπόψη! Η απογοήτευση θα προκαλέσει την έκρηξή του κατά τη γενική πρόβα της παράστασης που ετοιμάζουν: «Τι κάνουμε εδώ; Κάνουμε αυτή τη βλακεία κάθε έξι μήνες, λες και σημαίνει τίποτα! Πάλι χαμένοι είμαστε! Σαν να μην έχουμε κάνει τίποτα!... Δεν είναι γελοίο;» Και η οργή του θα καταλήξει σε κατάθλιψη και παραίτηση!
Η αλληλεγγύη και η ψυχολογική υποστήριξη όμως από μέλη της ομάδας θα λειτουργήσει και οι θεατρικές παραστάσεις θα στεφθούν από επιτυχία. Κάποιοι θα δουν και πάλι τον έξω κόσμο και θα χαρούν τη ζωή, αφού δεν έχασαν το δικαίωμα στο όνειρο ή μάλλον ξαναβρήκαν τον τρόπο να ονειρεύονται!
Πολύ καλός στο ρόλο του σκληρού κατάδικου, που τον εαυτό του με το πραγματικό του όνομα υποδύεται ως “Divine Eye”, ο Clarence Maclin, αφού σε ηλικία 29 ετών καταδικάστηκε σε 17 χρόνια φυλάκισης στο σωφρονιστικό ίδρυμα Sing Sing για ληστεία, συμμετείχε στο πρόγραμμα Αποκατάστασης μέσω των Τεχνών, αλλά μετά την αποφυλάκισή του εργάστηκε ως σύμβουλος νέων, ειδικός δημιουργικών τεχνών και ειδικός παρέμβασης σε συμμορίες έχοντας ήδη πτυχίο στην ψυχολογία συμπεριφοράς από το Πανεπιστήμιο Mercy NY. Εξίσου ξεχωρίζει για την ερμηνεία του ο Sean San José στο ρόλο του συγκρατούμενου «Μάικ Μάικ» που πεθαίνει από ανεύρυσμα εγκεφάλου!...
«Τι δείχνει πιο γενναία ψυχή, να υποφέρεις
πετριές και σαϊτιές μιας άθλιας τύχης,
ή να παίρνεις τ’ άρματα ενάντια σ’ ένα πέλαγο από βάσανα
κι αντιβγαίνοντάς να τους δίνεις τέλος;
Ύπνος... θάνατος...
τίποτ’ άλλο∙ και μ’ έναν ύπνο βάζομε τέλος στης καρδιάς τον πόνο
και στα χίλια σωματικά μας βάσανα,
κληρονομία της σάρκας, είναι μια συντέλεια
που να την εύχεσαι θερμά!... Θάνατος... ύπνος...
ύπνος! να ονειρεύεσαι ίσως – ναι εδώ είναι ο κόμπος…»
Είναι οι στίχοι από τον «Άμλετ» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, που ακούγονται στις δοκιμές της θεατρικής ομάδας και δίνουν νόημα στη ζωή των ανθρώπων αυτών!...
Μια παρατήρηση που έκανα βλέποντας την ταινία είναι ότι στη θεατρική ομάδα κρατούμενων τα μέλη ανήκουν στη μαύρη φυλή και μόνο ένα στη λευκή, ίδια η αναλογία και στα πρόσωπα κρατούμενων που εμφανίζονται στο εστιατόριο και στο προαύλιο. Στη λευκή φυλή ανήκει και ο σκηνοθέτης, που δεν συγκαταλέγεται στους κρατούμενους βεβαίως. Αυτό το στοιχείο ίσως δηλώνει την πρόληψη, που, όπως διαπιστώνεται τα τελευταία χρόνια, από πολλά επεισόδια με τις αστυνομικές δυνάμεις στις Η.Π.Α., δεν έχει αλλάξει, ότι δηλαδή οι έγχρωμοι κατά κύριο λόγο είναι παραβατικά άτομα!...
Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο πρόγραμμα Ειδικών Παρουσιάσεων στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου 2023 του Τορόντο. Έχει στοιχεία ντοκιμαντέρ, αφού αναφέρεται σε πραγματικά γεγονότα, αρκετοί ηθοποιοί, ερασιτέχνες, υποδύονται τον εαυτό τους, αφού ήσαν κρατούμενοι οι ίδιοι στις φυλακές αυτές, το πρόγραμμα RTA δεν αποτελεί σεναριακή υπόθεση, αλλά μια πραγματικότητα. Έχουμε θέαμα μέσα στο θέαμα (θεατρικά δρώμενα μέσα στην κινηματογραφική ταινία).
Στα 78α Βραβεία Κινηματογράφου της Βρετανικής Ακαδημίας (BAFTA) η ταινία έλαβε τα βραβεία Καλύτερου Ηθοποιού για τον Domingo και Β' Ανδρικού Ρόλου για τον Maclin. Στα 97α Βραβεία Όσκαρ ήταν υποψήφια για βραβείο Β' Ανδρικού Ρόλου για τον Domingo. Κι άλλες ακόμα διακρίσεις σε πολλές συμμετοχές!...
* Brent Buell: θεατρικός συγγραφέας, ο οποίος έχει εργαστεί στο πρόγραμμα «Επανένταξη μέσω της Τέχνης» για πάνω από μία δεκαετία, συμπαραγωγός της ταινίας.
