Από πού αντλήσατε την ιδέα για να γράψετε το μυθιστόρημα «Ίδιοι καιροί», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Λυκόφως;
Η ιδέα μού ήρθε διαβάζοντας ιστορία. Είναι θεαματικό να παρατηρεί κανείς πώς οι εποχές αντιγράφονται. Κοινός τόπος; Η ανθρώπινη συνείδηση. Μπορεί να φαίνεται με μια γρήγορη ματιά ότι οι εξωτερικές συνθήκες κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές να αλλάζουν, όμως οι άνθρωποι παραμένουμε ίδιοι και έτσι οι καιροί είναι ίδιοι.
Πώς αποφασίσατε να καταπιαστείτε με ένα τόσο δύσκολο θέμα όσο ο χρόνος και οι άνθρωποι μέσα στον χρόνο;
Όταν ξεκίνησα να γράφω το μυθιστόρημα, δεν είχα ούτε την πρόθεση ούτε και τη φιλοδοξία να καταπιαστώ, όπως λέτε, με τον χρόνο. Η πρόθεσή μου ήταν να ασχοληθώ με τον άνθρωπο και την ανθρώπινη συνείδηση και στην πραγματικότητα με αυτό ασχολούμαι. Στο μυθιστόρημά μου ο άνθρωπος είναι ο χρόνος κι οι ήρωες το γνωρίζουν αυτό γιατί μεταφέρονται μέσα σε αυτόν. Τα βιώματά τους, οι εμπειρίες τους, οι πράξεις-δράσεις τους συμβαίνουν συνεχώς μέσα σε αυτό που ξέρουμε και το ονομάζουμε παρελθόν, παρόν, μέλλον. Το μέλλον τους βρίσκεται μέσα στο παρελθόν τους και οι ίδιοι οι ήρωες τόσο η Μαίρη, όσο ο Philippe και ο Raymond ζουν αυτές τις εμπειρίες στο παρόν που ρέει μέσα από το παρελθόν τους και δημιουργεί το μέλλον τους. Το παρόν των ηρώων μου δεν είναι σταθερό, αναδιοργανώνεται συνεχώς.
Αν χωρίσουμε την εξέλιξη του βιβλίου σε τρεις φάσεις ανάλογα με τον πρωταγωνιστή, διαπιστώνουμε ότι κοινό χαρακτηριστικό κάθε φάσης-εποχής είναι η διαφθορά. Πιστεύετε ότι είναι εγγενές πρόβλημα των κοινωνιών;
Ναι, η διαφθορά πιστεύω ότι είναι και εγγενές και διαχρονικό πρόβλημα των κοινωνιών, γιατί στηρίζεται και θρέφεται από την ανθρώπινη ψυχολογία, γιατί, βλέπετε, οι άνθρωποι δε λειτουργούμε με τη λογική μας αλλά με τα πάθη μας. Προσαρμόζουμε τις περισσότερες φορές τη λογική στα πάθη μας. Η διαφθορά είναι κατάσταση του νου, όπως και η αρρώστια.
Το μυθιστόρημά σας δίνει την ευκαιρία για γνωριμία με τον Ρουσσώ και τον Ζολά. Τι είχατε στο μυαλό σας όταν τους εντάξατε στο έργο σας;
Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση ολοκληρωτικής αλλοτρίωσης της ανθρώπινης κοινωνίας, γι’ αυτό και ζούμε σε μια διαρκή εμπόλεμη κατάσταση, μέσα μας και έξω μας. Ο Ρουσσώ το είχε δει αυτό με τη δύναμη της φιλοσοφικής του σκέψης. Ο Ζολά το ένιωσε στο ίδιο του το πετσί με την εμπλοκή του στην υπόθεση Ντρέυφους. Και οι δυο κατανοούσαν πως όσο πιο πολύ αφηνόμαστε σε ανήθικες, διεστραμμένες και εξουσιαστικές σχέσεις τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε από τη σταδιακή απώλεια του εαυτού.
Είχα δουλέψει τον Αιμίλιο στη διδακτορική μου διατριβή και είχα αγαπήσει το νατουραλισμό του Ζολά στις σπουδές μου στο Παρίσι… Τους ένιωσα σαν δυο πρόσωπα που, παρά τη διαφορετική τους αφετηρία και εποχή, συναντιούνται εν τέλει σε μια κοινή θεώρηση του κόσμου ως μιας κινούμενης άμμου από δική του υπαιτιότητα…
Είναι κι οι δυο τους επαναστάτες. Μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικά φιλοσοφικά ρεύματα, όμως έχουν κοινή στόχευση και κοινό όραμα: Τον ελεύθερο και ευτυχισμένο άνθρωπο. Κι ο καθένας πολεμά με το δικό του τρόπο την κοινωνική αδικία και ασχήμια. Πρώτα εκπαιδευόμαστε στο να αισθανόμαστε, λέει ο Ρουσσώ, και μετά αρχίζουμε να βλέπουμε τον έξω κόσμο αντικειμενικά, όπως το επιδιώκουν οι νατουραλιστές.
Για εσάς ποιος είναι ο «φυσικός άνθρωπος»; Σήμερα υπάρχουν περιθώρια να τον αναζητήσουμε, να τον ανακαλύψουμε και να τον ορίσουμε ως πρότυπο;
Να τον ορίσουμε δεν νομίζω, πόσο μάλλον να τον ανακαλύψουμε, ίσως να μπορούμε να τον προσεγγίσουμε. Ο «φυσικός άνθρωπος», θα έλεγα, διακρίνεται από ακεραιότητα και μια καλώς νοούμενη αθωότητα, δεν εννοώ αφέλεια. Αναγνωρίζει τις προσωπικές του επιθυμίες, τις δικές του ανάγκες και τις πραγματικές του ικανότητες και όχι αυτές που μας επιβάλλονται και που πολλές φορές ενστερνιζόμαστε ως δικές μας τόσο μέσα από την εκπαίδευση, όσο κι από τις δομημένες κοινωνικές πεποιθήσεις και φυσικά την οικογένεια. Ο «φυσικός άνθρωπος» αγαπάει και συμπονά τον εαυτό του, χωρίς «εγώ» υποστηρίζει τις επιθυμίες του και τις υπηρετεί.
Ο «φυσικός άνθρωπος» θα έλυνε προβλήματα όπως η διαφθορά και η απληστία;
Ο φυσικός άνθρωπος του Ρουσσώ δε θα είχε το αίσθημα της κατοχής και της ιδιοκτησίας… οπότε και δεν θα έβλεπε τον άλλο ως δυνάμει άρπαγα και σφετεριστή της θέσης του, του πλούτου του, της γης του, ούτε και θα καθιστούσε κάποιον άλλο κυρίαρχο της ζωής του και αρχηγό της αγέλης του, με όλες τις διαστρεβλώσεις που αυτό συνεπάγεται… ο φυσικός άνθρωπος θα γνώριζε τον εαυτό του σταδιακά και θα εκτιμούσε τον άλλο ως συμπορευτή στη ζωή και όχι ως ανταγωνιστή. Δεν πιστεύω στην ομαδική φώτιση, πιστεύω όμως στον άνθρωπο. Ούτε η διαφθορά ούτε η απληστία, στον χρόνο που εμείς ζούμε, τον ανθρώπινο χρόνο, πρόκειται να εκλείψουν. Άλλωστε η εκπαίδευση, όπως λέει και ο Πλάτων, περνά μέσα από την ευχαρίστηση και τον πόνο. Το μεγάλο στοίχημα είναι ο κάθε ένας από εμάς να αντισταθεί στην απληστία, στη διαφθορά και να πάψει να κακοποιεί συναισθηματικά και ψυχολογικά, εννοώ, τον εαυτό του.
Δουλεύετε αυτήν την εποχή κάποια άλλη ιδέα, ικανή να αποτυπωθεί λογοτεχνικά;
Ναι, κάτι ετοιμάζω που είναι ακόμα σε πρώιμο στάδιο. Ένα μυθιστόρημα που φιλοδοξώ να απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 15 έως 95 χρόνων.