Συνέντευξη με τη σκηνοθέτρια Francesca Minutoli

Η ιταλικής καταγωγής σκηνοθέτρια Francesca Minutoli μιλά στο independent.gr για τον μονόλογο «Η κίτρινη ταπετσαρία» της Σάρλοτ Πέρκινς Γκίλμαν που σκηνοθετεί στο θέατρο Αλκμήνη για τρίτη χρονιά.

 

Πρόκειται για ένα κλασικό διήγημα της γοτθικής λογοτεχνίας γραμμένο το 1890 -και πιο επίκαιρο από ποτέ- το οποίο παρουσιάζεται σε σύγχρονη μεταφορά με πρωταγωνίστρια την ηθοποιό Μαρία Μαλταμπέ.

Ένα έργο που τιμά το φεμινιστικό κίνημα, όπου μία γυναίκα σε επιλόχεια κατάθλιψη καταγράφει την αλληλεπίδρασή της με τα αφηρημένα σχέδια της κίτρινης ταπετσαρίας του δωματίου της. Η ταπετσαρία την καταλαμβάνει και την οδηγεί σταδιακά σε μία απελευθέρωση. Πρόκειται για μία ημι-αυτοβιογραφική ιστορία, την οποία η συγγραφέας έγραψε μετά από ένα επεισόδιο διπολικής διαταραχής.

Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για εσάς, τις σπουδές σας και την καλλιτεχνική σας πορεία;
Η καλλιτεχνική μου πορεία ξεκίνησε από το κλασικό μπαλέτο. Στο θέατρο ήρθα σχετικά αργά, έπειτα από μία περίοδο σπουδών που με οδήγησε σε διάφορες προπαρασκευαστικές σχολές και, τελικά, στην Ανώτερη Ακαδημία Δραματικής Τέχνης των Filodrammatici του Μιλάνου, από την οποία αποφοίτησα ως ηθοποιός.
Εργάστηκα για αρκετά χρόνια σε θέατρα του Μιλάνου, συνεχίζοντας παράλληλα να εμβαθύνω στην εκπαίδευσή μου μέσα από τη συνεργασία και την επαφή με επαγγελματίες του θεάτρου από την Ιταλία και το εξωτερικό.
Το 2006 ίδρυσα μια θεατρική ομάδα στην πόλη μου, μια εμπειρία που αποτέλεσε για μένα μια εξαιρετική ευκαιρία εξέλιξης. Μου επέτρεψε να εξερευνήσω και να πειραματιστώ με πτυχές του θεάτρου που μέχρι τότε γνώριζα κυρίως από την οπτική της ηθοποιού, να αναλάβω νέες ευθύνες και να κατανοήσω βαθύτερα την πολυπλοκότητα της θεατρικής δημιουργίας. Ήταν, από πολλές απόψεις, ένα μεγάλο σχολείο.
Από τότε που ζω στην Ελλάδα, δυστυχώς, έχω σχεδόν εγκαταλείψει την υποκριτική, αφιερώνοντας το μεγαλύτερο μέρος της δραστηριότητάς μου στη θεατρική εκπαίδευση και τη σκηνοθεσία.

Πώς προέκυψε η γνωριμία και μετέπειτα η συνεργασία σας με την ηθοποιό Μαρία Μαλταμπέ;
Γνώρισα τη Μαρία το 2022, χάρη σε έναν κοινό μας φίλο, ο οποίος μου είχε προτείνει να συμμετάσχω σε ένα εγχείρημα ανεβάσματος του έργου «L' aiuola bruciata» του Ούγκο Μπέτι. Αρχικά, η συμμετοχή μου θα περιοριζόταν κυρίως στη βοήθεια με τη μετάφραση. Στην πορεία, όμως, το εγχείρημα εξελίχθηκε σε θεατρική παράσταση, τα «Καμένα λουλούδια στο παρτέρι», τη σκηνοθεσία της οποίας ανέλαβα και με την οποία εξακολουθώ να είμαι βαθιά συνδεδεμένη.
Η Μαρία συμμετείχε στον θίασο και, κατά τη διάρκεια της συνεργασίας μας, αναπτύχθηκε μεταξύ μας μια ιδιαίτερη επικοινωνία, που ξεπέρασε κατά πολύ τα όρια μιας απλής επαγγελματικής σχέσης. Γνωριστήκαμε μέσα από το θέατρο, μάθαμε να αναγνωρίζουμε και να σεβόμαστε η μία την καλλιτεχνική ευαισθησία της άλλης. Έτσι γεννήθηκε μια αμοιβαία εμπιστοσύνη, η οποία εξελίχθηκε με φυσικό τρόπο στην επιθυμία να μοιραστούμε μία νέα δημιουργική εμπειρία.
Με τον καιρό, σε αυτή την καλλιτεχνική σύμπνοια προστέθηκαν μια ολοένα βαθύτερη εκτίμηση και αγάπη. Και αυτό που ξεκίνησε ως καλλιτεχνική συνεργασία έγινε κάτι που σήμερα μπορούμε, χωρίς κανέναν δισταγμό, να ονομάσουμε φιλία.

Ποιες ήταν οι σκέψεις / τα συναισθήματά σας όταν διαβάσατε την «Κίτρινη Ταπετσαρία»;
Ήταν μια άμεση συνάντηση με το έργο, σχεδόν μία αναγνώριση. Το κείμενο μάς μίλησε με εκπληκτική δύναμη και καθαρότητα, παρά τη χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εποχή κατά την οποία γράφτηκε.
Ως ώριμες γυναίκες, τόσο εγώ όσο και η Μαρία, αναγνωρίσαμε στην ηρωίδα κάτι βαθιά οικείο: την ανάγκη να διεκδικήσει κανείς την ταυτότητά του, να αναγνωρίσει και να υπερασπιστεί τη δική του βούληση, να βρει μια φωνή που να μην καταπνίγεται διαρκώς, να μην ερμηνεύεται ή να μην υποκαθίσταται από τη φωνή των άλλων.
Αυτό που μας συγκίνησε ιδιαίτερα ήταν η ικανότητα της Σάρλοτ Πέρκινς Γκίλμαν να αποτυπώσει μία γυναικεία συνθήκη που διαπερνά διαφορετικές εποχές και κοινωνικά περιβάλλοντα. Μέσα στα λόγια της αναγνωρίσαμε μηχανισμούς παλιούς, σχεδόν αρχέγονους, που ωστόσο εξακολουθούν να είναι οδυνηρά παρόντες.
Πιστεύω πως αυτή ήταν και η πιο έντονη αίσθηση: η συνειδητοποίηση ότι, από ορισμένες απόψεις, κάποια πράγματα έχουν αλλάξει ελάχιστα. Και ότι εκείνη η φωνή, που γράφτηκε πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, εξακολουθεί να έχει ανάγκη να ακουστεί.

Τι θέλετε να φωτίσετε μέσα από τη σκηνοθεσία σας;
Αυτό που με ενδιέφερε κυρίως ήταν να συνοδεύσω τον θεατή στην εσωτερική διαδρομή αυτής της γυναίκας, να του δώσω τη δυνατότητα να βιώσει μαζί της, σχεδόν βήμα προς βήμα, μια βαθιά και οδυνηρή μεταμόρφωση.
Στην αρχή συναντάμε μία εύθραυστη προσωπικότητα, που ωστόσο μοιάζει ακόμη ισορροπημένη, ακόμη και γαλήνια. Μία γυναίκα που προσπαθεί να προσαρμοστεί σε όσα περιμένουν οι άλλοι από εκείνη, που επιδιώκει να ανταποκριθεί σε μια συγκεκριμένη αντίληψη περί κανονικότητας και που, κατά κάποιον τρόπο, εξακολουθεί να πιστεύει ότι το δικό της καλό μπορεί να ταυτίζεται με όσα οι άλλοι έχουν αποφασίσει για λογαριασμό της.
Σταδιακά, όμως, κάτι αρχίζει να ραγίζει. Αυτό που φαινομενικά μοιάζει με μια κάθοδο προς την τρέλα μετατρέπεται, παραδόξως, και σε μια πορεία συνειδητοποίησης. Η ηρωίδα αρχίζει να αναγνωρίζει την πραγματικότητα που την κρατά εγκλωβισμένη, να απορρίπτει τον ρόλο που της έχει επιβληθεί, να αναζητά επίμονα τη δική της αλήθεια.
Αυτή ακριβώς την αντίφαση θέλησα να αναδείξω: μία γυναίκα που μοιάζει να χάνει τον έλεγχο του εαυτού της και που, ταυτόχρονα, εκδηλώνει μία ολοένα ισχυρότερη βούληση. Μία γυναίκα που αποσυντίθεται και ανασυντίθεται, που υποτάσσεται και επαναστατεί.
Με γοητεύει βαθιά η πολυπλοκότητα του γυναικείου κόσμου, η ικανότητά του να εμπεριέχει την ευθραυστότητα και τη δύναμη, την υπομονή και την εξέγερση, τις αντιφάσεις και τις επαναστατικές ορμές. Η γυναίκα είναι μία ύπαρξη με χίλιες αποχρώσεις, απρόβλεπτη, μυστηριώδης, ικανή για εκπληκτικές αντοχές αλλά και για ριζοσπαστικές πράξεις.
Αυτή τη δύναμη, ακόμη και στις πιο οδυνηρές και αντιφατικές εκφάνσεις της, θέλησα να μεταφέρω στη σκηνή.

Το έργο γράφτηκε πριν από 136 χρόνια. Πώς το μεταφέρατε στο σήμερα;
Στην πραγματικότητα, η μεταφορά του στο σήμερα προέκυψε με αρκετά φυσικό τρόπο. Η «Κίτρινη Ταπετσαρία» διαθέτει ήδη εκπληκτική διαχρονικότητα και νεωτερικότητα και δεν αισθανθήκαμε την ανάγκη να πιέσουμε το κείμενο, να το προσαρμόσουμε τεχνητά ή να το περιορίσουμε σε μια αποκλειστικά σύγχρονη ανάγνωση.
Αντίθετα, μας ενδιέφερε να διατηρήσουμε τη βαθύτερη διάστασή του, την υπαρξιακή και οικουμενική, εκείνη που του επιτρέπει να απευθύνεται σε διαφορετικούς ανθρώπους, ανεξάρτητα από την εποχή και το περιβάλλον στο οποίο ζουν.
Φυσικά, κατά τη διάρκεια των προβών, η Μαρία κι εγώ συζητήσαμε εκτενώς για όσα μας προκαλεί το κείμενο σήμερα. Το προσεγγίσαμε και μέσα από τη δική μας εμπειρία ως γυναίκες, μητέρες και σύντροφοι, προσπαθώντας να κατανοήσουμε ποιες πτυχές της ιστορίας βρίσκουν τη μεγαλύτερη απήχηση στη δική μας πραγματικότητα.
Αυτό που μας απασχολούσε περισσότερο ήταν να αναδείξουμε όχι μόνο την καταπίεση που βιώνει η ηρωίδα, αλλά και εκείνους τους μηχανισμούς, συχνά ανεπαίσθητους και δύσκολα αναγνωρίσιμους, μέσα από τους οποίους ένας άνθρωπος μπορεί να φτάσει στο σημείο να αμφισβητεί τη νομιμότητα των ίδιων του των επιθυμιών, των σκέψεών του, ακόμη και της προσωπικής του αντίληψης για την πραγματικότητα.
Δεν θέλαμε να αφηγηθούμε απλώς την ιστορία μιας γυναίκας που έζησε σε μια άλλη εποχή, αλλά να μιλήσουμε για κάτι που εξακολουθεί να μας αφορά. Πιστεύω ότι η επικαιρότητα αυτού του έργου βρίσκεται ακριβώς εδώ: στην ικανότητά του να υπερβαίνει το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννήθηκε και να μας θέτει, ακόμη και σήμερα, βαθιά άβολα και ανησυχητικά ερωτήματα.

Η παράσταση ανεβαίνει για τρίτη συνεχόμενη χρονιά με μεγάλη επιτυχία. Θέλετε να μοιραστείτε μαζί μας σχόλια /αντιδράσεις θεατών που ξεχωρίσατε;
Είναι μια ερώτηση που με αγγίζει πραγματικά, γιατί η σχέση με το κοινό αποτελεί μία από τις πιο πολύτιμες πτυχές αυτής της εμπειρίας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις επιλέξαμε να συνεχίσουμε την παράσταση με ανοιχτές συζητήσεις, προσκαλώντας και επαγγελματίες από διαφορετικούς χώρους.
Θυμάμαι ιδιαίτερα δύο γυναίκες που μοιράστηκαν μαζί μας τις προσωπικές τους εμπειρίες από τη ζωή τους ως σύζυγοι απόλυτα υποταγμένες στους άνδρες τους, αλλά και τη δύσκολη, θαρραλέα πορεία τους προς την ελευθερία. Ήταν μια στιγμή εξαιρετικής συγκινησιακής έντασης.
Με συγκίνησαν όμως και οι στιγμές που ορισμένοι άνδρες θεατές άρχισαν να αμφισβητούν ανοιχτά τον ίδιο τους τον εαυτό, θέτοντας υπό εξέταση βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις τους.
Σε τέτοιες στιγμές αισθάνεσαι το βαθύτερο νόημα του θεάτρου: όταν αυτό που συμβαίνει πάνω στη σκηνή δεν τελειώνει με το τέλος της παράστασης, αλλά συνεχίζει να ζει μέσα στους ανθρώπους, στα ερωτήματα που τους γεννά και, κάποιες φορές, ακόμη και στο θάρρος που βρίσκουν να μιλήσουν για τον εαυτό τους.

minutoli

 

 

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
Απόδοση - Θεατρική Διασκευή: Μαρία Μαλταμπέ
Σκηνοθεσία: Francesca Minutoli
Ερμηνεία: Μαρία Μαλταμπέ
Μουσική: Γιώργος Βαρσαμάκης
Σκηνικά - Κοστούμι: Βαγγέλης Αγναντόπουλος
Σχεδιασμός αφίσας & Δημιουργία teaser: Χάρης Γεωργιάδης
Φωτογραφίες παράστασης: Stelios Aghelidis, Δήμητρα Στατήρη,Ιωάννης Νικολάου
Ηχογράφηση: Play Recording Studio
Υπεύθυνη επικοινωνίας: Νατάσα Παππά
Οργάνωση παραγωγής: Μαρία Μαλταμπέ, Francesca Minutoli
Παραγωγή: New Duke Productions

Το κείμενο της παράστασης κυκλοφορεί από τις εκδόσεις 24 γράμματα.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
Θέατρο Αλκμήνη (Αλκμήνης 8 - 12, Κ. Πετράλωνα, Στάση μετρό «Κεραμεικός»)
Ημέρα & Ώρα: Τετάρτη στις 21:30
Διάρκεια: 65 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)
Προπώληση: https://www.ticketservices.gr/event/theatro-alkmini-kitrini-tapetsaria/?lang=el