του Ν.Μιτζάλη, δρ.αρχιτεκτονικής ΕΜΠ, 3.6.2013. Η ανάπλαση και η εξέγερση του τούρκικου λαού διαμέσου της υπεράσπισης του πάρκου Gezi
Όλα ξεκίνησαν την Δευτέρα όταν λίγες δεκάδες πολιτών με περιβαλλοντικές ανησυχίες συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Taksim για να αποτρέψουν το ξερίζωμα 600 δέντρων, την κατεδάφιση του περιτοιχίσματος και την γενικότερη εκκίνηση της ανάπλασης του πάρκου Gezi, κάτι που διέψευσε ο δήμαρχος της πόλης Kadir Topbas, ο οποίος υποστήριξε ότι τα δέντρα θα μεταφερθούν[1].
Η βίαιη καταστολή από τα όργανα τάξης του συντηρητικού κόμματος AKP(Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) που βρίσκεται στην εξουσία, έφερε τις επόμενες μέρες χιλιάδες πολίτες στους δρόμους δημιουργώντας ένα εκτεταμένο κύμα συμπαράστασης και εναντίωσης στην κρατική καταστολή που αγγίζει πια τα όρια της γενικευμένης εξέγερσης (Ankara, Bursa, Eskisehir, Izmir, Mersin, Adana, Izmit, και αλλού).
Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές χιλιάδες κόσμου περνά την γέφυρα του Βοσπόρου και κατευθύνεται στην κεντρική πλατεία της Istanbul ενώ υπάρχουν ήδη 4 νεκροί και εκατοντάδες τραυματίες από τις ολονύχτιες συγκρούσεις με ειδικές μονάδες καταστολής που έφτασαν αεροπορικώς στην πρωτεύουσα από την Ankara.
Είναι μια προφανής διελκυστίνδα επιβολής που η κυβέρνηση Erdogan μοιάζει να θέλει να την τραβήξει δυναμικά συμπαρασύροντας τις όποιες αντιδράσεις.
Τα σχέδια για την ανάπλαση της πλατείας έχουν ξεκινήσει χρόνια πριν και συγκεκριμένα πριν από τις εκλογές του 2011, όπου ο Tagip Erdogan είχε ανακοινώσει την πεζοδρόμηση και τον επανασχεδιασμό της πλατείας. Το μητροπολιτικό κοινοβούλιο της Istanbul τα ενέκρινε με την συναίνεση του τοπικού συμβουλίου διατήρησης πολιτιστικής κληρονομιάς παρότι αντιτίθετο όχι μόνο σε περιβαλλοντικές δεσμεύσεις αλλά και στο ιστορικό πολεοδομικό σχέδιο του Henri Prost που προέβλεπε την δημιουργία του Inonu Park 196 στρεμμάτων εκτεινόμενο σε Taksim, Nisantas και Macka.
Στα κυβερνητικά πλάνα το ιστορικό εθνικό πάρκο Gezi των 36 στρεμμάτων πρασίνου θα περιοριστεί δραστικά δίνοντας χώρο για την ανακατασκευή του ιστορικού οθωμανικού στρατώνα Halil Paşa Topçu Kışlası - κατεδαφισμένου το 1940- με την μορφή ενός σύγχρονου εμπορικού (και ιδιωτικού) εμπορικού κέντρου στη βορινή πλευρά, περιορίζοντας ακόμα περισσότερο το 1,5% του πρασίνου που υπάρχει στην πόλη. Οι γύρω δρόμοι και οι περιμετρικές οδικές αρτηρίες θα πεζοδρομηθούν και θα υπογειοποιηθούν (από τον Ιούνιο) με την δημιουργία 7 ραμπών βάθους 10 μέτρων και μήκους 100 μέτρων που όχι μόνο θα αυξήσουν την ταχύτητα των εξερχόμενων αυτοκινήτων αλλά θα δημιουργήσουν «σχισμές» στον αστικό χώρο που θα λειτουργήσουν ως μπαριέρες για τους πολίτες. Οι στάσεις των λεωφορείων θα υπογειοποιηθούν και αυτές αλλοιώνοντας τον χαρακτήρα συνεύρεσης και εγκαθιστώντας μια μόνιμη συνθήκη και χαρακτήρα μετάβασης.
Το σημαντικό είναι ότι θα αλλοιώσει το δημόσιο χαρακτήρα της πλατείας και θα την αποκόψει από την υπόλοιπη πόλη ενώ δεν αναπτύσσεται σε συνάφεια με τα γύρω κτήρια και τοπόσημα[2] όπως το μνημείο της Ανεξαρτησίας, το Πολιτιστικό Κέντρο Ataturk, τη λεωφόρο Istiklal και την παραπλήσια εκκλησία ή το πάρκο Gezi και την περιοχή Talimhane και άρα αποπροσδιορίζεται ως δημόσιος χώρος. Φαίνεται να επιδιώκεται δε, η μετατροπή της σε έναν εκτενή και απρόσωπο χώρο καταναλωτικής διευκόλυνσης που θα προσδιορίζεται μονάχα από την παρουσία του Mall, καθώς και η συστηματική υποβάθμιση της πολιτικής και κοινωνικής της ταυτότητας (πρωτομαγιά του 1977) επιδρώντας αρνητικά σε όλο το ιστορικό κέντρο. Γεγονός που προξένησε ήδη την αντίδραση ακαδημαϊκών, δικηγόρων, πολεοδόμων και πολιτών, οι οποίοι συγκέντρωσαν 13.500 υπογραφές ενάντια στην εν λόγω μελέτη[3].
Η απόφαση των κυβερνητικών αρχών εφαρμογής των σχεδίων αυτών που ποτέ δεν τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση αγνοώντας την πλατφόρμα Taksim που δημιουργήθηκε από καθηγητές, αρχιτέκτονες και άλλους ειδικούς για να επανεξετάσει την μελέτη, εντάσσεται όχι τόσο στα πλαίσια του νέο-οθωμανικού χαρακτήρα που πολλοί αποδίδουν στην πολιτική του Tagip Erdogan, όσο στην τρίτη φάση της τουρκικής αρχιτεκτονικής δημιουργίας η οποία μετά το 1980 συντάσσεται απροκάλυπτα με το νεοφιλελευθερισμό και τις οικονομικές του επιλογές[4] οι οποίες επιτάσσουν υφαρπαγή των δημόσιων κοινών στα οποία συμπεριλαμβάνεται και ο δημόσιος χώρος. Άλλωστε, όπως ο Harvey ανέφερε[5], το κοινό, ακόμα και όταν δεν μπορεί να περιφραχτεί, μπορεί πάντοτε να αποτελέσει αντικείμενο εμπορικής ανταλλαγής (βλ.Mall).
Εάν σύμφωνα και με τον Warren Buffett υπάρχει ταξικός πόλεμος, η λαϊκή αντεπίθεση του τούρκικου λαού ενάντια στην αυταρχική πολιτική όπως και οι αντίστοιχες εξεγέρσεις γύρω από την λεκάνη της Μεσογείου, υπογραμμίζουν το γεγονός ότι την τελευταία λέξη την λέει μονάχα ο λαός που δε φοβάται όπλα και χημικά και κυρίως την εκφράζει διαμέσου του δημόσιου χώρου.
Σημειώσεις
[1] http://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-mayor-denies-mall-plans-over-gezi-park-.aspx?pageID=238&nid=47994
[2] http://reclaimistanbul.com/2011/06/02/taksim-square-project
[3] http://www.greenprophet.com/2012/02/istanbuls-main-square-to-become-lifeless-and-isolated-in-new-urban-plan-opponents-warn
[4] S.Bozdogan, E.Akcan, 2012, Turkey: Modern Architectures in History, Reaktion Books
[5] D.Harvey, 2013, Εξεγερμένες πόλεις. Από το δικαίωμα στην πόλη στην επανάσταση της πόλης, εκδόσεις ΚΨΜ, σ.148
Φώτο:
1 #Istanbul pic.twitter.com/JNza5xcV98,
2 http://twitpic.com/cuqi2f
3 https://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1472888
4 https://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1472848
5 https://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1472834
6 https://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1472798
7 http://reclaimistanbul.files.wordpress.com/2011/06/taksim-plan.jpg
10 http://tr.openurban.com/index.php?title=Dosya:Fft22_mf1193050.jpg
