Return hub στη Ρουάντα: Η offshore οικονομία των ανθρώπων-ως-αποβλήτων

Η εξωτερίκευση της μεταναστευτικής διαχείρισης ως μορφή εξωεδαφικής διακυβέρνησης

 

Με αφορμή την πρωτοβουλία πέντε ευρωπαϊκών κρατών -μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, για τη δημιουργία του πρώτου πιλοτικού “κόμβου επιστροφών” (Return Hub) στη Ρουάντα (ρεπορτάζ www.kathimerini.gr), σε αυτό το άρθρο θα παρουσιάσω ένα ερμηνευτικό πλαίσιο, και θα επιχειρήσω να αναπτύξω τις κατευθύνσεις μιας συζήτησης, κριτικής και ριζοσπαστικής, ενάντια στη νέα αυταρχική πολιτική της απανθρωποποίησης της ΕΕ, που δεν πρέπει να επιτρέψουμε να γίνει κανονικότητα. Πρόκειται για μια πολιτική “offshore” (εξωεδαφικής) διαχείρισης της μετανάστευσης, η οποία, όπως θα δείξω αναλυτικά, αλλά κατ’ ανάγκη συνοπτικά και περιεκτικά, λόγω των περιορισμών ενός άρθρου, φέρνει συνειρμούς αποικιοκρατικής εκμετάλλευσης, ιμπεριαλιστικής εξάρτησης και ιεραρχίας, και αντανακλά το αποκρουστικό πρόσωπο ενός αδηφάγου εξορυκτικού καπιταλισμού.

Η “offshore” (εξωεδαφική) διαχείριση της μετανάστευσης αφορά τη μεταφορά της ευθύνης για την εξέταση αιτημάτων ασύλου, ή/και για την κράτηση, μετεγκατάσταση ή απομάκρυνση μεταναστών σε τρίτες χώρες, εκτός της επικράτειας του κράτους που αναλαμβάνει τη διαχείρισή τους. Συνιστά ένα μοντέλο “εξωτερίκευσης” των συνόρων, (externalization of borders, όπως αναφέρεται στη σχετική διεθνή βιβλιογραφία), το οποίο εκδηλώνεται κυρίως με δύο μορφές.

Η πρώτη αφορά τη μεταφορά αιτούντων άσυλο, οι οποίοι φτάνουν στα σύνορα ή διασώζονται στη θάλασσα, σε εγκαταστάσεις εκτός της επικράτειας της χώρας υποδοχής, προκειμένου να εξεταστούν εκεί τα αιτήματά τους. Η δεύτερη αφορά τη δημιουργία κέντρων/κόμβων επιστροφής (“Return Hubs”) σε τρίτες χώρες, όπου θα παραμένουν άτομα των οποίων τα αιτήματα ασύλου έχουν απορριφθεί, έως ότου ολοκληρωθεί η διαδικασία απομάκρυνσής τους στη χώρα καταγωγής.

Σε αυτό ακριβώς το μοντέλο των Return Hubs εντάσσεται η πρωτοβουλία πέντε κρατών-μελών της ΕΕ (Ελλάδα, Γερμανία, Αυστρία, Δανία και Ολλανδία), τα οποία προωθούν σχέδιο συνεργασίας με τη Ρουάντα για τη μεταφορά εκεί υπηκόων τρίτων χωρών που υπόκεινται σε διαδικασία επιστροφής.[1] Σύμφωνα με τις σχετικές ανακοινώσεις, οι πρώτες μεταφορές προβλέπεται να ξεκινήσουν το 2027. Η πρωτοβουλία αυτή διευκολύνεται από τον νέο Κανονισμό Επιστροφών της ΕΕ (Κανονισμός 2026/2280), ο οποίος δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2026, και εισάγει ένα κοινό πλαίσιο για την επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στο έδαφός της. Ειδικότερα, προβλέπει τη δυνατότητα επιστροφής σε τρίτη χώρα με την οποία το κράτος-μέλος έχει συνάψει σχετική συμφωνία ή διευθέτηση, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή σέβεται τα διεθνή πρότυπα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αρχή της μη επαναπροώθησης. Με τον τρόπο αυτό, διευρύνονται οι δυνατότητες εξωτερίκευσης της πολιτικής επιστροφών, καθώς η τρίτη χώρα δεν χρειάζεται να είναι κατ’ ανάγκην η χώρα καταγωγής ή προηγούμενης διαμονής του ενδιαφερόμενου.

Η εξωτερίκευση της μεταναστευτικής διαχείρισης συνιστά μορφή “εξωεδαφικής διακυβέρνησης”, στο πλαίσιο της οποίας, ο συνοριακός έλεγχος και η ευθύνη για τη διαχείριση των μεταναστευτικών πληθυσμών επεκτείνονται πέρα από τα εθνικά σύνορα, μέσω διμερών ή πολυμερών συμφωνιών. Ανατρέχοντας σε μια σχετική βιβλιογραφική επισκόπηση της πρακτικής αυτής, εντοπίζουμε μια από τις πρώιμες μορφές της στις ΗΠΑ, τη δεκαετία του 1990. Τότε, για πρώτη φορά, η ναυτική βάση στο Γκουαντάναμο της Κούβας (εκτός της αμερικανικής επικράτειας, αλλά υπό αμερικανικό έλεγχο), χρησιμοποιήθηκε για την κράτηση και διαχείριση αιτημάτων ασύλου των ανθρώπων, κυρίως Αϊτινών και Κουβανών, που είχαν εντοπιστεί και περισυλλεγεί στη θάλασσα από τις επιχειρησιακές αρχές.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 2001, η Αυστραλία εισήγαγε τη λεγόμενη «Λύση του Ειρηνικού» (Pacific Solution), μεταφέροντας αιτούντες άσυλο, που έφταναν διά θαλάσσης, σε κλειστά κέντρα κράτησης και εξέτασης αιτημάτων στο Ναούρου και στη νήσο Μάνους της Παπούα Νέας Γουινέας. Τα δύο κράτη αναλάμβαναν τη φιλοξενία των ανθρώπων αυτών, ενώ η Αυστραλία διατηρούσε τον κεντρικό ρόλο στη χρηματοδότηση και τη λειτουργία του συστήματος. Στο Ναούρου θα επανέλθω ειδικότερα στο τελευταίο μέρος του κειμένου.

Στην Ευρώπη, η συμφωνία Ιταλίας-Αλβανίας, που υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2023, αποτέλεσε μια νέα εκδοχή της πρακτικής αυτής. Προέβλεπε τη μεταφορά συγκεκριμένων κατηγοριών ανθρώπων, (π.χ. όσων δεν ανήκαν σε ευάλωτες κατηγορίες, όπως ασυνόδευτοι ανήλικοι), που διασώζονταν στη θάλασσα από τις ιταλικές αρχές, σε εγκαταστάσεις στην Αλβανία, όπου θα διεκπεραιώνονταν οι διαδικασίες ασύλου και επιστροφής υπό ιταλική δικαιοδοσία (βλ. και εικόνα του χώρου κράτησης στο Gjadër της Αλβανίας).

,
hubs1

Δορυφορικές εικόνες του ιταλικού χώρου κράτησης στο Gjadër της Αλβανίας, μια δυσανάλογα τεράστια έκταση, που καταλαμβάνεται από ζώνες ασφαλείας, διπλούς φράχτες, διαδρόμους περιπολίας και κτίρια διοίκησης/αστυνομίας. Πηγή εικόνας και μια κριτική αρχιτεκτονική-χωροταξική προσέγγιση: εδώ


Η πρωτοβουλία των πέντε ευρωπαϊκών κρατών για τη δημιουργία Return Hub στη Ρουάντα σηματοδοτεί μια περαιτέρω μετατόπιση: στο επίκεντρο δεν βρίσκεται πλέον η εξέταση νέων αιτημάτων ασύλου εκτός Ευρώπης, αλλά η μεταφορά ανθρώπων που δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και υπόκεινται σε διαδικασία επιστροφής. Η Ρουάντα, άλλωστε, έχει ήδη εμπλακεί σε αντίστοιχες διευθετήσεις. Είχε προηγηθεί η συνεργασία της με το Ισραήλ (2013-2018) για τη μεταφορά Ερυθραίων και Σουδανών, η συμφωνία με τη Δανία το 2021, η οποία δεν υλοποιήθηκε, και το σχέδιο συνεργασίας με το Ηνωμένο Βασίλειο το 2022, το οποίο ακυρώθηκε το 2024. Το 2025 συνήψε, επίσης, συμφωνία με τις ΗΠΑ για την υποδοχή έως και 250 υπηκόων τρίτων χωρών που θα απομακρύνονταν από την αμερικανική επικράτεια.[2]

Η ανάδειξη της Ρουάντας σε επιλεγόμενο τόπο εγκατάστασης κόμβων επιστροφής αποτελεί μια ανησυχητική εξέλιξη, με ευρύτερες προεκτάσεις. Καταδεικνύει ότι διαμορφώνεται μια νέα διεθνής “οικονομία διαχείρισης των ανεπιθύμητων μετακινούμενων πληθυσμών”, στην οποία η εξωεδαφική διακυβέρνηση τείνει να καθιερωθεί ως κανονικοποιημένο εργαλείο μεταναστευτικής πολιτικής, μέσα από διακρατικές συμφωνίες, ειδικές υποδομές, οικονομικούς διακανονισμούς και ενός συνολικά θεσμοθετημένου ευρωπαϊκού πλαισίου.

Νεοαποικιακές σχέσεις εξάρτησης
Η εξωτερίκευση της μεταναστευτικής διαχείρισης, από μια προσέγγιση κριτική και ενάντια στον κανονιστικό τεχνοκρατικό λόγο πληθυσμιακής ρύθμισης, αποτελεί έναν σύγχρονο μηχανισμό αναπαραγωγής νεοαποικιακών σχέσεων εξάρτησης στο παγκόσμιο σύστημα. Η μετατόπιση της ευθύνης για τη διαχείριση των ανεπιθύμητων μεταναστευτικών πληθυσμών από τα κράτη του Παγκόσμιου Βορρά προς κράτη του Παγκόσμιου Νότου, (ή, με άλλους όρους, από το κέντρο προς την περιφέρεια του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος), δεν συνιστά απλώς μια τεχνική αναδιοργάνωση της συνοριακής πολιτικής. Εγγράφεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο άνισης κατανομής οικονομικών πόρων, πολιτικής ισχύος και διεθνών ευθυνών, στο οποίο η οικονομική και θεσμική υπεροχή των πρώτων τους επιτρέπει να μεταφέρουν μέρος του κόστους και των συνεπειών των πολιτικών τους σε τρίτες χώρες.

Η ανθρώπινη κινητικότητα μετατρέπεται, έτσι, σε αντικείμενο μιας διακρατικής οικονομίας αντιστάθμισης, στην οποία η δυνατότητα απομάκρυνσης πληθυσμών συνδέεται με την οικονομική δυνατότητα ανάθεσης της διαχείρισής τους σε τρίτους. Θα μπορούσε, μάλιστα, να αναζητηθεί μια αναλογία μεταξύ της εξωτερίκευσης της μεταναστευτικής διαχείρισης και των μηχανισμών “εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων” (wikipedia). Όπως οι αγορές άνθρακα παρέχουν στα οικονομικά ισχυρότερα κράτη τη δυνατότητα να εξάγουν τα τοξικά τους απορρίμματα σε φτωχότερα, και να αντισταθμίζουν μέρος των περιβαλλοντικών τους υποχρεώσεων μέσω της χρηματοδότησης αναπτυξιακών και άλλων δράσεων σε αυτά, έτσι και οι συμφωνίες μεταφοράς μεταναστευτικών πληθυσμών συγκροτούν έναν αντίστοιχο μηχανισμό, μέσω του οποίου η ευθύνη διαχείρισης ανθρώπων μετατοπίζεται γεωγραφικά, έναντι οικονομικής χρηματοδότησης. Και στις δύο περιπτώσεις, δημιουργούνται οι βάσεις αναπαραγωγής σχέσεων άνισης ανταλλαγής και σύγχρονης νεοαποικιακής εξάρτησης.

Ανθρώπινα απόβλητα και ετεροτοπίες της απανθρωποποίησης
Ο κοινωνιολόγος και φιλόσοφος Zygmunt Bauman, στο εμβληματικό έργο του Wasted Lives: Modernity and Its Outcasts, (σε ελληνική μετάφραση: Σπαταλημένες ζωές – Οι απόβλητοι της νεοτερικότητας), υποστηρίζει ότι η νεωτερικότητα, η οικονομική πρόοδος και η επιδίωξη κοινωνικής τάξης παράγουν αναπόφευκτα πληθυσμούς που καθίστανται κοινωνικά και οικονομικά περιττοί ή ανεπιθύμητοι, τους οποίους αποκαλεί “ανθρώπινα απόβλητα” (human waste). Σε αυτούς περιλαμβάνονται πρόσφυγες, αιτούντες άσυλο, μετανάστες, άνεργοι και άλλες κατηγορίες ανθρώπων που αποκλείονται από τους κυρίαρχους κοινωνικούς και οικονομικούς ρόλους. Η συζήτηση που ανοίγει ο Bauman δεν περιορίζεται στους τρόπους παραγωγής αυτών των πληθυσμών, αλλά επεκτείνεται στους μηχανισμούς διαχείρισής τους και στην αναζήτηση χώρων για τον εγκλεισμό και την απομόνωσή τους.

Συνδέει, μάλιστα, τις διαδικασίες αυτές με την αποικιοκρατία και τον ιμπεριαλισμό, καθώς οι αποικιοκρατούμενες περιοχές αποτέλεσαν ιστορικά χώρους απορρόφησης των πληθυσμιακών “πλεονασμάτων” των εκσυγχρονισμένων κοινωνιών. Η παγκοσμιοποίηση έχει εξαλείψει πολλές από αυτές τις εξωτερικές διεξόδους, με αποτέλεσμα κάθε χώρα να καλείται πλέον να αντιμετωπίσει τους δικούς της “περιττούς” πληθυσμούς. Στο πλαίσιο αυτό, αναπτύσσονται εσωτερικοί χώροι αποκλεισμού και εγκλεισμού, όπως οι φυλακές και οι προσφυγικοί καταυλισμοί, στους οποίους οι ανεπιθύμητοι “πλεονάζοντες” παραμένουν συχνά εγκλωβισμένοι σε συνθήκες παρατεταμένης προσωρινότητας.

Σήμερα, η εξωτερίκευση της μεταναστευτικής διαχείρισης φαίνεται να αναβιώνει, με σύγχρονες μορφές, την ιστορική πρακτική της αναζήτησης απομακρυσμένων γεωγραφικών χώρων για την απομόνωση και το διαχωρισμό των ανεπιθύμητων πληθυσμών. Θα μπορούσε, μάλιστα, να ιδωθεί ως ένα νέο κεφάλαιο στη συνέχεια αυτής της αποικιακής λογικής. Η μεταφορά των διαδικασιών υποδοχής, κράτησης ή επιστροφής εκτός της επικράτειας των ευρωπαϊκών κρατών – όπως αποτυπώνεται στις συμφωνίες για τη Ρουάντα και τις δομές στην Αλβανία, αλλά και στις μακρόχρονες πρακτικές της Αυστραλίας σε απομονωμένα νησιά του Ειρηνικού– απομακρύνει τη διαχείριση των μεταναστευτικών πληθυσμών από το άμεσο πεδίο της δημόσιας και πολιτικής αντιπαράθεσης.

Οι εξωεδαφικές αυτές δομές μπορούν να ιδωθούν ως “ετεροτοπίες” με τη φουκωική έννοια: ως “άλλοι χώροι”, δηλαδή, που λειτουργούν βάσει ιδιαίτερων κανόνων διοικητικού ελέγχου, περιορισμού και διαχωρισμού από τον κοινωνικό ιστό, από τον οποίο ουσιαστικά εκτοπίζονται. Οι “ετεροτοπίες” των “πλεοναζόντων” μετακινούμενων ανθρώπων τούς αποκόπτουν από κοινωνικά δίκτυα και οικογενειακούς δεσμούς, αλλά και από το πεδίο της δημόσιας ορατότητας, καθιστώντας αφανείς τις συνθήκες κράτησής τους και τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους. Πρόκειται για δομές που επιβάλλουν τη σιωπή, αναπαράγουν τη βία και την ψυχική οδύνη, καλλιεργούν την απώλεια της ελπίδας και εγκαθιδρύουν συνθήκες αορατότητας, στο πλαίσιο ενός καθεστώτος θεσμοθετημένης πλέον απανθρωποποίησης.

hubs2Dorothy Maniero/All We Can't See, πηγή εικόνας: εδώ [3]

Εξορυκτικός καπιταλισμός
Η ανθρωπολόγος Julia Caroline Morris, στο εντυπωσιακό έργο της Asylum and Extraction in the Republic of Nauru (2023), βασισμένο σε εκτενή, σε βάθος επιτόπια έρευνα στο Ναούρου, αξιοποιεί το θεωρητικό πλαίσιο του “εξορυκτικού καπιταλισμού” (extractivism), για να αναδείξει τη μετάβαση από την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων στην απόσπαση αξίας από την ανθρώπινη κινητικότητα, τα σώματα και τα τραύματα των μεταναστών.

Το Ναούρου (Nauru), ένα μικροσκοπικό νησιωτικό κράτος στη Μικρονησία, βορειοανατολικά της Αυστραλίας, στηρίχθηκε κατά τον 20ό αιώνα στην εντατική εξόρυξη φωσφορικών αλάτων, αρχικά υπό αποικιακό έλεγχο και, από το 1970, υπό κρατική διαχείριση. Η δραστηριότητα αυτή απέφερε τεράστια έσοδα, αλλά προκάλεσε εκτεταμένη περιβαλλοντική καταστροφή, καθιστώντας πάνω από το 80% της χερσαίας έκτασης ακατάλληλο για κατοίκηση. Μετά την εξάντληση των αποθεμάτων και τη δημοσιονομική κρίση της δεκαετίας του 1990, το κράτος αναζήτησε νέες πηγές εσόδων. Από το 2001, μέσω συμφωνιών με την Αυστραλία στο πλαίσιο της εξωτερίκευσης της μεταναστευτικής της πολιτικής, το Ναούρου μετατράπηκε σε υπεράκτιο κέντρο επεξεργασίας αιτημάτων ασύλου και κράτησης μεταναστών. Έτσι, η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων έδωσε τη θέση της σε μια νέα εξορυκτική οικονομία, με αντικείμενο πλέον την ανθρώπινη κινητικότητα.

Η περίπτωση του Ναούρου, όπως την αναλύει η Julia Caroline Morris, αποκαλύπτει μια νέα και συγκαλυμμένη όψη του εξορυκτικού καπιταλισμού: την οικονομική αξιοποίηση της ανθρώπινης κινητικότητας. Η βιομηχανία του ασύλου συγκροτεί ένα διεθνικό δίκτυο κρατικών και ιδιωτικών συμφερόντων, στο οποίο η κράτηση και η διαχείριση των αιτούντων άσυλο αποτελούν πηγές κερδοφορίας και πολιτικής ισχύος. Οι άνθρωποι που αναζητούν προστασία μετατρέπονται έτσι σε αντικείμενα εκμετάλλευσης, ενώ τα τραύματα και η ψυχική τους οδύνη εντάσσονται στις παράπλευρες συνέπειες μιας οργανωμένης οικονομικής δραστηριότητας.

Η αναλογία με την εξόρυξη φωσφορικών αλάτων δεν περιορίζεται, ωστόσο, στη μεταφορά της εξορυκτικής λογικής από τη φύση στον άνθρωπο. Αναδεικνύει τη συνέχεια αποικιακών σχέσεων, μέσα από τις οποίες τα οικονομικά και πολιτικά οφέλη συγκεντρώνονται στα ισχυρότερα κέντρα, ενώ οι καταστροφικές συνέπειες μεταφέρονται στην περιφέρεια. Στο Ναούρου, η περιβαλλοντική υποβάθμιση της προηγούμενης εξορυκτικής δραστηριότητας διαδέχεται μια νέα μορφή κοινωνικής και ψυχικής φθοράς, με την τοπική κοινωνία να εξαρτάται από μια εύθραυστη οικονομία που τροφοδοτείται από τον εγκλεισμό άλλων ανθρώπων.

Η κριτική της Morris επεκτείνεται και στον δυτικό ανθρωπιστικό ακτιβισμό, όταν αυτός αναπαράγει απλουστευτικά σχήματα θύτη και θύματος, παρουσιάζοντας τους πρόσφυγες ως παθητικά υποκείμενα και τους κατοίκους του Ναούρου ως φορείς βίας. Μια τέτοια προσέγγιση παραγνωρίζει τις τοπικές εμπειρίες, τις αντιστάσεις και τις σχέσεις αλληλεγγύης, ενώ μπορεί να νομιμοποιεί νέες μορφές εξωτερικής παρέμβασης. Η προβληματική αυτή μετατοπίζει, τελικά, το ερώτημα από το πώς μπορεί να καταστεί πιο ανθρωπιστική η διαχείριση του ασύλου, στο πώς μπορούν να αμφισβητηθούν τα ίδια τα καθεστώτα που ελέγχουν, περιορίζουν και εμπορευματοποιούν την ανθρώπινη κινητικότητα.

Βρισκόμαστε σήμερα σε ένα σημείο, από όπου, η εξωεδαφική διαχείριση της μετανάστευσης που προτείνει η αναπτυγμένη δύση, προσφέρει ένα νέο παράδειγμα κανονικοποίησης των αυταρχικών πολιτικών απανθρωποποίησης, ομόλογων προς τις ιστορικές μορφές αποικιοκρατικής εκμετάλλευσης και των “ετεροτοπιών” εγκλεισμού. Μια τέτοια χυδαία οπισθοδρόμηση πρέπει να αντιμετωπιστεί και να πολεμηθεί με κάθε μορφή ριζοσπαστικού, ενάντιου λόγου αντίστασης. [4]

[21/11/2026]
Σημειώσεις
[1] Ειδικότερα έχουμε δύο συναντήσεις των πέντε χωρών (Ελλάδα, Δανία, Αυστρία, Γερμανία, Ολλανδία), ως εξής: Η πρώτη στις 4 Σεπτεμβρίου 2026 (Κοπεγχάγη), αφορά τη συμφωνία για το πλαίσιο. Σε αυτήν τη συνάντηση, οι πέντε υπουργοί κατέληξαν στον κοινό οδικό χάρτη, τις νομικές προϋποθέσεις και τις βασικές αρχές για τη δημιουργία «Κέντρων Επιστροφής» (Return Hubs) γενικά σε τρίτες χώρες, χωρίς όμως να έχει οριστικοποιηθεί ακόμη ποια χώρα θα τα φιλοξενήσει (migration.gov.gr). Στη συνέχεια, στις 16 Νοεμβρίου 2026, η ίδια ομάδα χωρών συναντήθηκε ξανά στη Βιέννη, και ανακοίνωσε επίσημα το πρώτο συγκεκριμένο σχέδιο: τη διερεύνηση δημιουργίας κέντρου επιστροφών στη Ρουάντα, με στόχο οι πρώτες μεταφορές μεταναστών να ξεκινήσουν μέσα στο 2027, (migration.gov.gr).

[2] Για μια σύντομη επισκόπηση της εξωεδαφικής διαχείρισης και των κόμβων επιστροφής, βλ. άρθρο του Migration Policy Institute (MPI), δημοσιευμένο στις 18 Ιουνίου 2026, με τίτλο Countries Are Pushing Borders Outward to Expand Deterrence and Protection Alike, από τις Natalia Banulescu-Bogdan, Meghan Benton και Susan Fratzke, migrationpolicy.

[3] Η έκθεση τέχνης «All We Can't See» παρουσιάστηκε στο Σίδνεϊ το 2018, με σκοπό να δώσει οπτική μορφή στις απόρρητες αναφορές κακοποίησης και απόγνωσης από τα κέντρα κράτησης προσφύγων της Αυστραλίας στο νησί Ναούρου. Σε αυτήν συμμετείχαν 33 Αυστραλοί καλλιτέχνες μαζί με νυν και πρώην κρατούμενους, δημιουργώντας έργα τέχνης που εκτέθηκαν ακριβώς δίπλα στα αυθεντικά, λογοκριμένα έγγραφα. Στόχος της πρωτοβουλίας ήταν να ξεπεραστεί η ψυχρή γραφειοκρατική γλώσσα των αρχείων και να καλλιεργηθεί η ενσυναίσθηση, αναδεικνύοντας τις ανθρώπινες ιστορίες πίσω από τα σβησμένα ονόματα (βλ. σχετικά το άρθρο της εφημερίδας The Guardian (2018), Naaman Zhou, «Illustrating the Nauru files: 'We have to fight with something'», theguardian).

[4] Σημειώνω, ότι έχουν ήδη εκδηλωθεί αντιδράσεις και αποδοκιμασίες της πρωτοβουλίας των πέντε κρατών, βλ. ενδεικτικά «Ευρώπη: Η ντροπιαστική συμφωνία για απελάσεις στη Ρουάντα επαναλαμβάνει λάθη του παρελθόντος», δελτίο τύπου της Διεθνούς Αμνηστίας (17 Νοεμβρίου 2026) και Κοινή Ανακοίνωση 47 Οργανώσεων από 16 χώρες, Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες.

Pin It